szukaj w portalu Rynek i Sztuka MENU:

Neoplastycyzm Pieta Mondriana

07.11.2012

Dla początkujących

Pieter Cornelis Mondriaan urodził się 7 marca 1872 roku w Amersfoort, w środkowej Holandii. Przez jakiś czas był nauczycielem rysunku. Ponieważ jego prawdziwy marzeniem było zostać malarzem, opuścił dom rodzinny i udał się do Amsterdamu, gdzie zapisał się na Akademię Sztuk Pięknych (Rijksakademie).

Początkowo w celach zarobkowych Mondrian dawał lekcje rysunku oraz kopiował obrazy mistrzów, by mniej więcej koło 1895 roku stopniowo rozpoczynać indywidualną działalność artystyczną. Zaczął malowanie w plenerze i szybko zdobył lokalną sławę – mówiono o nim jako o dobrym pejzażyście.

Piet Mondrian, W pracy, 1898, źródło: Gemeentemuseum

Piet Mondrian, W pracy, 1898, źródło: Gemeentemuseum

Przez kilka lat przebywał w Brabancji, a po powrocie do Amsterdamu zaczął interesować się malarstwem van Gogha. Od początku wieku do wybuchu wojny w malarstwie Mondriana pojawiają się drzewa – bardzo ważny motyw w jego twórczości. Patrząc na pierwsze pejzaże widzimy jak powoli oddala się on od tradycyjnego od malarstwa holenderskiego wyuczonego w Akademii. Analizując z kolei niezwykle znany obraz Czerwone drzewo, zauważyć można pewien postępujący wpływ koloru fowistycznego i nieco ekspresjonistycznej posępności, która nadana jest poprzez dramatyczną i ostrą kreskę i ekspresję barwną. Farba nakładana jest  warstwowo, drobnymi plamami, co może oznaczać wpływ neoimpresjonistycznego pointylizmu, mimo ostrego zestawienia czerwieni i błękitu drzewo nie odcina się od tła i wszystko oddziałuje jako całość.

Piet Mondrian, Czerwone drzewo, olej na płótnie, źródło: Gemeentemuseum,

Piet Mondrian, Czerwone drzewo, olej na płótnie, źródło: Gemeentemuseum,

W obrazie Szare drzewo z 1912 roku widać już bardzo wyraźne wpływy kubizmu. Mondrian zredukował to niemalże całkowity sposób paletę barwną oraz głębię ostrości. Nie ma tu drugiego planu, a kształty malowane są płaskimi plamami, szerokimi pociągnięciami.

Piet Mondrian. The Grey Tree, 1912, źródło: Gemeentemuseum

Piet Mondrian. The Grey Tree, 1912, źródło: Gemeentemuseum

Dzięki finansowej pomocy Conrada Kickerta, który związany był z paryskimi kubistami, Mondrian zamieszkał w Paryżu i sam również związał się z ruchem kubistycznym. Z tej też okazji artysta wymazał ze swego nazwiska drugie „a” – bo pierwotnie nazywał się Mondriaan. W obrazach z wczesnego okresu paryskiego zauważalny jest spory wpływ kubizmu, który stopniowo zaczyna mieszać się z elementami abstrakcji. Źródłem inspiracji jest miasto, plakaty, ulice sprowadzane do najprostszych form.

Piet Mondrian. Still Life with Ginger Jar II, 1911/12, źródło:Gemeentemuseum

Piet Mondrian. Still Life with Ginger Jar II, 1911/12, źródło:Gemeentemuseum

W 1914 roku- ze względu na chorobę ojca – artysta powrócił do Holandii, a że w czasie tym wybuchła wojna, nie mógł wrócić do Francji. Z dala od amsterdamskiego środowiska artystycznego kontynuował poszukiwania malarskie, przekraczając kubizm i coraz bardziej zbliżając się do abstrakcji. Zainspirowany widokiem morza ogranicza się jedynie tylko do bieli i czerni, tworząc dynamiczną kompozycję (inspiracja teozoficzna – pierwiastek męski (pion, las) i żeński (poziom, morze). W roku 1916 Mondrian poznał malarza Barta van der Lecka oraz teozofa Schoenemaekersa i pod ich wpływem  zaczął stosować czysty kolor wypełniający płaszczyznę. Ograniczył się także po do kolorów podstawowych i czerni.

Piet Mondrian. Composition No.10 (Pier and Ocean), żródło: Rijksmuseum Kröller-Müller

Piet Mondrian. Composition No.10 (Pier and Ocean), żródło: Rijksmuseum Kröller-Müller

W tym samym roku poznał także Thea van Doesburga, który zaproponował mu współpracę z nową, zakładaną przez niego grupą i czasopismem wydawanym od 1917 do 1928— „De Stijl” (hol. „styl”). W pierwszym numerze pojawił się długi esej Mondriana, zawierający zarys nowego programu artystycznego nazwanego neoplastycyzmem.

Według Mondriana idea była prosta – działanie świata polegało na zasadzie przeciwieństw:

  • siły aktywnej – biernej;
  • pionów – poziomów;

neoplastycyzmie wyróżniamy:

  • dwie podstawowe linie: wertykalna i horyzontalna;
  • 3 kolory zasadnicze – żółty, niebieski i czerwony;
  • 3 niekolory – biel, czerń i szarość.

Każda barwa jest nacechowana zupełnie  inną ekspresją dynamiczną:

  • żółty – pion;
  • niebieski – poziom;
  • czerwony łączy pion z poziomem, równoważąc je

Mondrian zaczął coraz bardziej upraszczać środki wyrazu i w wyniku tego powstały kompozycje ograniczone do czarnych, pionowych i poziomych linii oraz pól między nimi wypełnionych jedynie nasyconymi, czystymi kolorami podstawowymi.

W twórczości osób związanych z tym nurtem uwidaczniają się charakterystyczne cechy stylu:

  • geometryzacja
  • czyste barwy (czerwony, niebieski, żółty, czarny, biały szary)
  • brak dekoracji
  • brak figuratywności

Wokół pisma „De Stijl” skupiona był także grupa architektów (Jacobus Jahannes Pieter Oud, Robert vant Hoff, Jan Wils i Gerrit Rietveld), którzy tworzyli architekturę o prostych, oszczędnych formach z zastosowaniem nowej techniki i nowych materiałów. Najsłynniejszą budowlą De Stijl jest willa Schrödera w Ultrechcie. W 1924 doszło do kłótni między Mondrianem i Doesburgiem, gdyż ten drugi chciał  zmodyfikować neoplastycyzm. Według Doesburga styl ten powinien opierać się także na liniach diagonalnych tzw.elementaryzmMondrian odpowiedział serią obrazów w formie rombu, chcąc w ten sposób udowodnić, że w każdej sytuacji można zachować prym linii prostych w układzie wertykalnym i horyzontalnym, które mają siłę działania dynamicznego.

 

Piet Mondrian. Composition: Light Color Planes with Grey Lines. 1919, źródło: Rijksmuseum Kröller-Mülle

Piet Mondrian. Composition: Light Color Planes with Grey Lines. 1919, źródło: Rijksmuseum Kröller-Mülle

W roku 1919 Mondrian powrócił do Paryża i mieszkał tam do 1938. W roku 1920 wydał we Francji rozprawę teoretyczną „Neoplastycyzm”. W latach trzydziestych  jeszcze w dalszym ciągu poszukiwał istoty malarstwa, jeszcze bardziej redukując treść malowanych przez siebie obrazów. Późniejsze prace charakteryzuje natomiast duże nagromadzenie linii. Po krótkim pobycie w Anglii, w 1940 roku dotarł do Nowego Jorku, gdzie powstaje szereg obrazów w sposób niemalże całkowity pozbawionych czerni. Występują tu jedynie kolory podstawowe i barwne linie, które przeplatając się, tworzą wrażenie ruchu.

Piet Mondrian, Kompozycja w czerwieni, błękicie i żółcieni, 1930. olej na płótnie, źródło; Gemeentemuseum

Piet Mondrian, Kompozycja w czerwieni, błękicie i żółcieni, 1930. olej na płótnie, źródło; Gemeentemuseum

Grupa De Stijl rozpadła się po śmierci van Doesburga w 1931 roku. Warto zaznaczyć, że działalność grupy wywarła bardzo duży i nieoceniony wpływ na rozpowszechnienie się geometrycznego malarstwa abstrakcyjnego, a także na kształt programu Bauhausu. W Polsce De Stijl wpłynął na ugrupowanie Blok, Praesens i a.r.

Piet Mondrian. Broadway Boogie-Woogie. 1942-43., źródło:MoMA

Piet Mondrian. Broadway Boogie-Woogie. 1942-43., źródło:MoMA

Artysta zmarł w 1944 roku w Nowym Jorku.

Kama Wróbel
Portal Rynek i Sztuka 
Portal Rynek i Sztuka 

szukaj wpisów które mogą Cię jeszcze zainteresować:

Dodaj komentarz:

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Magazyn

Magazyn

Nowość - Magazyn portalu RynekiSztuka.pl

Pobierz Magazyn Pobierz Raport 2017
MENU: