szukaj w portalu Rynek i Sztuka MENU
AM warsztaty Baner Magazyn RiSZ no4

Xięga Bałwochwalcza Brunona Schulza

07.11.2012

Magazyn

Źródło: Muzeum Narodowe w Krakowie

Muzeum Narodowe w Krakowie zaprasza do Galerii Sztuki Polskiej XX wieku na ostatnią w tym roku wystawę w ramach cyklu „Galeria Żywa” : „Xięga Bałwochwalcza Brunona Schulza”.

Kobieta, czyli kto? To obsesyjne pytanie o mroczny podmiot pożądania i wyobraźni Brunona Schulza – utalentowanego artysty i wybitnego pisarza, autora m.in. sławnych Sklepów cynamonowych – stało się treścią jego prowokacyjnego dzieła Xięga Bałwochwalcza. Na wystawie w Muzeum Narodowym w Krakowie pokażemy ok. 30 grafik z tego cyklu – prace oniryczne, erotyczne, perwersyjne, demoniczne, fantastyczne i realistyczne. Fascynujące nieprzerwanie od 90 lat!

Te ocalałe z zagłady wojennej grafiki powstały w latach 1920–1921 w technice clichèverre, o której tak pisał sam artysta:  Metoda, którą się posługuję, jest żmudna. Nie jest to akwaforta, ale tzw. cliché-verre – płyta szklana. Rysuje się igłą na warstwie czarnej żelatyny pokrywającej szkło, w ten sposób otrzymany negatywny, przeświecający rysunek traktuje się jak negatyw fotograficzny, tj. kopiuje się w ramce fotogr. na papierze światłoczułym, wywołuje, utrwala i zmywa – proceder jak przy odbitkach fotograficznych; koszt znaczny –  praca także  (Bruno Schulz, Księga listów, pod red. Jerzego Ficowskiego).

Artysta składał je do połowy lat 30. w teki, prowokacyjnie zatytułowane Xięga Bałwochwalcza. W czasach, gdy powstawały, Schulz nie zajmował się jeszcze literaturą. Przez długie lata malarstwo i grafika były jedyną dziedziną jego twórczości. Był samoukiem, nie licząc dwóch lat studiowania architektury na Politechnice Lwowskiej, przerwanych chorobą i wybuchem I wojny światowej. Pod koniec wojny chciał kontynuować studia na politechnice w Wiedniu, lecz upadek monarchii też je przerwał. Jerzy Ficowski pisze (Regiony wielkiej herezji i okolice. Bruno Schulz i jego mitologia), że Xięga powstawała w przełomowym momencie życia artysty: po wojnie, stracie domu dzieciństwa, śmierci ojca, okresie bezrobocia, samotności; drastycznością tematu musiała zaszokować miasteczkowego filistra, stanowiła moralno-obyczajową prowokację. Schulz pracował nad grafikami wyłącznie w domu, czasem korzystając z pomocy siostrzeńca lub jego kolegów. Nie chcąc ujawniać przed nimi, że grafiki „Xięgi” wynikały z jego własnej inwencji twórczej, mówił chłopcom, że są to ilustracje do powieści „Wenus w  futrze” Sacher-Masocha, drugorzędnego pisarza austriackiego, od którego nazwiska urobiony został termin „masochizm”, nazwa dewiacji nieobcej samemu Schulzowi.

Grafiki budziły sprzeczne uczucia ówczesnych. Profesjonaliści zarzucali Schulzowi dyletanctwo  i anachronizm, profani dostrzegali tylko jej gorszące skutki i pornograficzny, nawet satanistyczny wydźwięk. Raz nawet, na wystawie w 1928 lub 1929 roku w Domu Zdrojowym w Truskawcu, stały się przyczyną skandalu. Pewnego dnia – wspomina świadek – wpada do mnie Schulz i woła poirytowany: „Niech pan sobie wyobrazi, wezwano mnie do Zarządu Zdrojowego i oświadczono, że jakiś bawiący tutaj na kuracji senator zażądał kategorycznie zamknięcia mojej wystawy, będącej jego zdaniem ohydną pornografią! Wniósł skargę na ręce starosty drohobyckiego, żądając natychmiastowej interwencji!”. Senatorem tym był znany przywódca chadecji, stary profesor politechniki lwowskiej, Thulie – wówczas około 80-letni starzec. […] Tłumaczyłem Schulzowi, że gdyby interwencja starego Thuliego (zwanego przez Boya-Żeleńskiego ironicznie św. Tulią) miała powodzenie i ówczesny starosta Porembalski dałby się nakłonić do gwałtu zamknięcia wystawy, postanie krzyk na łamach pism literackich, prasy codziennej, partyjne, itp., i nazwisko Schulza stanie się przez noc popularne – czytamy w  książce Ficowskiego. Starosta odmówił jednak interwencji i poradził interpelację w sejmie, który z powodu wakacji…. nie pracował. A grafiki jeszcze czas powisiały na ścianach sanatorium, były też pokazywane na poważnych wystawach,  jak ta w Pałacu Sztuki we Lwowie w 1930 roku, zyskując raczej przychylność, nawet zachwyt,  recenzentów, z wyjątkiem głosu w „Sztukach Pięknych”, który donosił o ich „ropsowskim satanizmie”.

Obsesje związane  z kobietą, które budziły przed wojną tak skrajne emocje, prezentujemy na wystawie w Galerii Sztuki Polskiej XX Wieku. Tworzą ją prace zachowane w Bibliotece Jagiellońskiej i Muzeum Narodowym w Krakowie, uzupełnione kilkoma faksymiliami plansz Schulza przechowywanych w warszawskim Muzeum Literatury.

Wystawa zorganizowana jest z okazji 120. urodzin i 70. rocznicy tragicznej śmierci Brunona Schulza (1892–1942).

Autor: Katarzyna Bik

Źródło: Muzeum Narodowe w Krakowie

Nowa wystawa w cyklu GALERIA ŻYWA

Xięga Bałwochwalcza Brunona Schulza (1892-1942) 


Wystawa czynna od 8 listopada 2012 do 9 stycznia 2013 r.


Gmach Główny, Galeria Sztuki Polskiej XX wieku, sala Koloryzm (antresola)

szukaj wpisów które mogą Cię jeszcze zainteresować:

Dodaj komentarz:

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Magazyn

Magazyn

Czytaj najnowszy numer Magazynu RiSZ online.

Kup magazyn Zobacz inne nasze publikacje

Zapisz się do naszego newslettera

Zapisując się na newsletter zgadzasz się z regulaminem portalu rynekisztuka.pl Administratorem danych osobowych jest Media&Work Agencja Komunikacji Medialnej (ul. Buforowa 4e, p. 1, p-2-5, 52-131 Wrocław). Podanie danych jest dobrowolne. Zgoda na otrzymywanie informacji handlowych może zostać wycofana w każdym czasie. Więcej informacji na temat danych osobowych znajduje się w Polityce prywatności.