Gustav Klimt z nowym rekordem. Portret Elisabeth Lederer

W nowojorskiej siedzibie Sotheby’s padł jeden z najważniejszych rekordów w historii rynku sztuki. Portret Elisabeth Lederer, późne dzieło Gustava Klimta z lat 1914-1916, został sprzedany za 236,4 mln dolarów, ustanawiając tym samym rekord dla dzieła sztuki modernistycznej oraz drugi najwyższy wynik w historii aukcji.

To wydarzenie przekracza granice jednego spektakularnego wyniku – staje się symbolem obecnego układu sił na globalnym rynku sztuki i potwierdza bezprecedensowe zainteresowanie dziełami o muzealnej klasie i silnej proweniencji.

Portret, który niesie ze sobą historię epoki

Portret Elisabeth Lederer należy do ostatnich wielkoformatowych przedstawień kobiecych w dorobku Klimta. Powstawał w latach 1914-1916, kiedy artysta odchodził od złoconych ornamentów na rzecz bardziej malarskiego, swobodnego ujęcia sylwetki.

Modelka – Elisabeth Lederer, była córką wpływowej wiedeńskiej rodziny, która odegrała znaczącą rolę w życiu artystycznym fin de siècle’u. Rodzina Ledererów należała do najważniejszych mecenasów Klimta, a portret młodej Elisabeth stanowił jedną z najcenniejszych części ich zbiorów.

Gustav Klimt, Portret Elisabeth Lederer, 1914-1916

Dzieło przetrwało burzliwą historię XX wieku – okres nazizmu, konfiskaty, podziały majątku i powojenne roszczenia. Ta wielowarstwowa historia nadaje obrazowi dodatkową wartość, o którą zabiegają dziś najważniejsze kolekcje świata.

Aukcja, która przeszła do historii

Licytacja trwała niemal 20 minut – długo jak na dzisiejszy, szybki rynek aukcyjny. O obraz rywalizowało co najmniej sześciu licytantów, a cena już na wstępie przekroczyła estymację (ok. 150 mln dolarów bez opłat).

Ostateczna kwota 236,4 mln dolarów (z opłatami) czyni z dzieła Klimta:

• najdroższe w historii dzieło modernizmu sprzedane na aukcji,

• rekord artysty,

• drugi najwyższy wynik aukcyjny w ogóle, tuż za „Salvator Mundi”.

Dla Sotheby’s oznacza to również jeden z najważniejszych sukcesów sprzedażowych dekady.

Kolekcja Leonarda Laudera – rynek czekał na ten moment

Dzieło pochodziło z kolekcji Leonarda A. Laudera, amerykańskiego biznesmena, filantropa i jednego z najważniejszych kolekcjonerów sztuki XX wieku. Jego zbiory – skrupulatnie budowane przez dziesięciolecia, uchodzą za jedne z najczystszych pod względem proweniencji w całym świecie sztuki.

Wejście obiektów z tej kolekcji na rynek było wydarzeniem zapowiadanym od lat. Portret Klimta potraktowano jako perłę w koronie, a aukcja jedynie potwierdziła wyjątkową pozycję Laudera jako kolekcjonera, który kształtował gusty muzeów i rynku.

Dlaczego właśnie teraz? Trendy, które napędziły rekord

1. Muzealna jakość i rzadkość

Rynek wycenia najwyżej to, czego już nie można odtworzyć – wielkie portrety klimtowskie są absolutnymi unikami.

2. Mocna proweniencja

Dzieło z transparentną historią, potwierdzoną kolekcją o nienagannej reputacji, zawsze osiąga wyższe ceny.

3. Przesunięcie zainteresowania ku modernizmowi

Po dekadzie zawrotnego wzrostu sztuki współczesnej kolekcjonerzy znów kierują uwagę ku prywatnym kolekcjom modernizmu, które pojawiają się na rynku niezwykle rzadko.

4. Stabilność segmentu “blue chip”

W czasach niepewności ekonomicznej kupujący poszukują stabilnych aktywów – a twórczość Klimta, obok Picassa czy Modiglianiego, uchodzi za jeden z najpewniejszych wyborów.

Znaczenie dla rynku sztuki

Rekordowa sprzedaż Klimta stanie się punktem odniesienia dla całego segmentu modernistycznego. Wpłynie na wyceny w prywatnych transakcjach, a domy aukcyjne prawdopodobnie skierują większą uwagę na poszukiwanie rzadkich obiektów o muzealnej randze.

To również ważny sygnał dla rynku środkowoeuropejskiego: kolekcje związane z historią regionu – nawet jeśli znajdują się dziś w globalnych zbiorach,  potrafią osiągać absolutnie rekordowe poziomy cenowe. Wartością staje się zarówno narracja, jak i kontekst kulturowy, a nie wyłącznie styl czy nazwisko artysty.

Symboliczna data: nowa rywalizacja o „najcenniejszy portret świata”

Sprzedaż portretu Elisabeth Lederer nie tylko pobiła dotychczasowy rekord Klimta (Lady with a Fan, 2023), lecz także otworzyła dyskusję o redefinicji hierarchii uznania w obrębie sztuki modernistycznej.

Klimt – artysta, którego przez lata postrzegano w kategorii „złotego stylu” i dekoracyjności – za sprawą tego wyniku zostaje przypisany do grupy twórców o absolutnie najwyższym prestiżu inwestycyjnym.

Rekord Klimta – sygnał dla kolekcjonerów

Rekordowa aukcja podpowiada trzy kluczowe tendencje:

• epoka fin de siècle wraca do łask największych kolekcjonerów,

• dzieła z wyraźną, wiarygodną proweniencją osiągają nieproporcjonalnie wyższe wyceny,

• rynek najwyższej klasy sztuki pozostaje odporny na wahania globalnej gospodarki.

Aleksandra Okupna