Jedyny obraz Vincenta van Gogha w polskich zbiorach można zobaczyć w Krakowie. Wiejskie chaty pośród drzew, wyjątkowe płótno z Kolekcji im. Jana Pawła II należącej do Archidiecezji Warszawskiej, trafiło do nowo otwartej Galerii Sztuki Europejskiej w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie. Dzieło ma być prezentowane przez cały rok. To kameralny pejzaż: skromne wiejskie zabudowania niemal znikają w zwartej masie drzew. Uwagę zwracają prostota kompozycji, powściągliwość środków i ciemna, przytłumiona paleta, które sytuują obraz bliżej realizmu w wyraźnym kontraście do późniejszego, paryskiego etapu twórczości van Gogha, kojarzonego z intensywnym kolorem i doświadczeniem impresjonizmu.

Burzliwa historia pejzażu

Van Gogh namalował Wiejskie chaty pośród drzew w 1883 roku, około pięć lat przed powstaniem jego najsłynniejszych dzieł, takich jak Słoneczniki czy Pokój w Arles. Po wyjeździe artysty z Nuenen obraz znalazł się wśród innych prac zapakowanych przez jego matkę do skrzyń i na długi czas został zapomniany. Przechowywano je na strychu domu stolarza Adrianusa Schrauwena i uznawano za obiekty bez większej wartości. Dopiero w 1902 roku Johannes Cornelis Couvreur odkupił zawartość strychu za symboliczną kwotę. Gdy na początku XX wieku twórczość van Gogha zaczęła zdobywać międzynarodowe uznanie, a jej wartość gwałtownie wzrosła, Wiejskie chaty pośród drzew były już w obiegu prywatnych kolekcji, najpierw w Belgii, a potem w Szwajcarii. Ostatecznie w latach 80. XX wieku dzieło trafiło do Polski. Pozostaje własnością Archidiecezji Warszawskiej, a od 2020 roku znajduje się w depozycie Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego w Warszawie.

Vincent van Gogh -Wiejskie chaty pośród drzew, 1883|źródło: materiały prasowe

Badania i konserwacja

Autorstwo obrazu potwierdzono w ramach kompleksowych badań przeprowadzonych w 2021 roku przez specjalistów z Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych LANBOZ, działającego w strukturach Muzeum Narodowego w Krakowie, we współpracy z ekspertami Van Gogh Museum w Amsterdamie. Zastosowano wiele metod, między innymi badania UV i RTG, analizy mikroskopowe oraz skanowanie. Cały program trwał dziewięć miesięcy i obejmował również badania mikroinwazyjne, które pozwalają ustalić kolejność nakładania warstw farby, ich grubość oraz rodzaj użytych pigmentów.

Galeria Sztuki Europejskiej, Muzeum Narodowe w Krakowie|źródło: materiały prasowe, fot. Kacper Trzmiel

Równolegle obraz przeszedł wielomiesięczną konserwację. Oczyszczono powierzchnię płótna z zabrudzeń, wzmocniono dębowe podobrazie i przygotowano nową oprawę. Dzięki badaniom oraz konsultacjom ze specjalistami Van Gogh Museum przyjęto też nowe datowanie. Obraz miał powstać w pierwszej połowie września 1883 roku w okolicach Hagi i należy do wczesnych olejnych pejzaży artysty.

Aleksandra Adamczewska