Kantor i Jarema w sercu Wenecji. Wystawa, która przypomina o sile polskiej awangardy

W czasie tegorocznego Biennale w Wenecji została otwarta wystawa „Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”, prezentowana w Procuratie Vecchie przy placu św. Marka. Projekt przygotowany przez Fundację Rodziny Staraków pod kuratelą Ani Muszyńskiej należy do oficjalnych wydarzeń towarzyszących Biennale Arte 2026 i wpisuje się w wieloletnią działalność fundacji na rzecz promocji polskiej sztuki za granicą.

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

Tegoroczna edycja Biennale odbywa się jednak w wyjątkowo trudnej atmosferze. W Wenecji bardzo wyraźnie obecne są dziś dyskusje dotyczące roli instytucji kultury wobec konfliktów zbrojnych i sytuacji politycznej na świecie. Jednym z najgłośniejszych tematów stały się protesty oraz apele związane z pawilonami Izraela i Rosji. Wokół Biennale pojawiły się listy otwarte, działania aktywistyczne i pytania o granice odpowiedzialności świata sztuki. Obecność rosyjskiego pawilonu w Wenecji wciąż przywołuje temat wojny w Ukrainie i jej skutków. W przypadku Izraela dyskusje dotyczą wojny w Strefie Gazy i roli państwowych reprezentacji podczas międzynarodowych wydarzeń kulturalnych. Biennale coraz mocniej staje się miejscem rozmów o polityce, etyce i odpowiedzialności instytucji kultury. Cała sytuacja sprawia, że Wenecja funkcjonuje dziś nie tylko jako przestrzeń prezentacji sztuki współczesnej, ale również jako miejsce globalnej debaty o świecie. Właśnie w takim kontekście pokazywana jest wystawa poświęcona twórczości Tadeusza Kantora. Obecność polskiej ekspozycji w samym centrum Wenecji ma znaczenie znacznie szersze niż pojedyncza prezentacja muzealna. To także przypomnienie, że polska sztuka powojenna pozostaje ważnym elementem międzynarodowej historii awangardy.

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

Kantor należy do grona artystów, których twórczość trudno zamknąć w jednej dziedzinie. Malarstwo, teatr, happening, scenografia i działania performatywne tworzyły w jego przypadku jeden spójny język artystyczny. Wystawa w Wenecji pokazuje właśnie tę wielowymiarowość. Tytułowe emballage i cricotage odwołują się do charakterystycznych dla artysty praktyk związanych z przedmiotem, pamięcią i teatralnością codzienności.

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

Istotną częścią ekspozycji jest również obecność Marii Jaremy. Jej twórczość została pokazana jako ważny kontekst dla działalności Kantora i środowiska Cricot 2. Wystawa przypomina o relacji artystycznej między Jaremą a Kantorem oraz o roli, jaką odegrała w rozwoju powojennej awangardy w Polsce. Projekt opowiada więc o całym środowisku twórczym oraz ideach, które kształtowały sztukę drugiej połowy XX wieku.

Duże znaczenie ma także sama przestrzeń wystawy. Procuratie Vecchie to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Wenecji. Każdego dnia pojawiają się tam kuratorzy, muzealnicy, kolekcjonerzy, galerzyści i dziennikarze z całego świata. Oznacza to ogromną widzialność dla prezentowanych projektów oraz możliwość budowania międzynarodowego zainteresowania wokół polskiej sztuki.

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

W ostatnich latach coraz wyraźniej widać również znaczenie prywatnych fundacji w promowaniu sztuki poza granicami kraju. Fundacja Rodziny Staraków od ponad dekady realizuje w Wenecji własny program wystawienniczy poświęcony polskiej sztuce XX i XXI wieku. Tegoroczna prezentacja jest piątą wystawą fundacji organizowaną podczas Biennale. Jak podkreślał podczas otwarcia Jerzy Starak, wszystkie dotychczasowe projekty tworzą opowieść o polskiej sztuce powojennej jako zjawisku różnorodnym, głęboko zaangażowanym i nadal aktualnym dla współczesnego odbiorcy.

Partnerem merytorycznym projektu została CRICOTEKA, która od 1980 roku dokumentuje działalność artysty i Teatru Cricot 2. Na wystawie prezentowane są dzieła ze Starak Collection, zbiorów Cricoteki oraz Muzeum Sztuki w Łodzi.

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

„Tadeusz Kantor (1915–1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema”

Tegoroczna obecność Kantora i Jaremy w Wenecji przypomina, że polska sztuka posiada własną historię awangardy, eksperymentu i myślenia o teatrze oraz obrazie w sposób wykraczający poza tradycyjne podziały. Dla międzynarodowej publiczności to okazja do ponownego odkrycia artystów, których twórczość wciąż pozostaje aktualna i inspirująca dla kolejnych pokoleń twórców.

A.N-G.