„Bambini” za 16,13 mln zł. Nowy światowy rekord Magdaleny Abakanowicz

We wtorek 2 czerwca została wylicytowana jedna z najbardziej monumentalnych realizacji Magdaleny Abakanowicz, grupa rzeźbiarska Bambini, składająca się z 83 figur dziecięcych. Estymacja pracy wynosząca od 14 do 18 milionów złotych zapowiadała jedno z najważniejszych wydarzeń w historii polskiego rynku aukcyjnego.

Bambini zostały wylicytowane za 13,4 mln zł, co wraz z opłatami aukcyjnymi dało kwotę 16,13 mln zł. Licytacja rozpoczęła się od 10 mln zł i już w jej trakcie było jasne, że realizacja może przejść do historii polskiego rynku sztuki. Monumentalna praca Magdaleny Abakanowicz ustanowiła nowy światowy rekord aukcyjny artystki. Bambini stali się również najdrożej sprzedanym na aukcji dziełem współczesnego polskiego artysty oraz najdrożej sprzedanym na aukcji dziełem polskiej artystki.

Dzieci zamiast anonimowego tłumu

Bambini Magdaleny Abakanowicz należą do najbardziej przejmujących realizacji w dorobku artystki. Monumentalna grupa rzeźbiarska składająca się z 83 figur dziecięcych powstała w latach 1998-1999 i do dziś pozostaje jednym z najważniejszych dzieł polskiej sztuki współczesnej. Sam tytuł pracy, Bambini, oznacza po włosku „dzieci”, co dodatkowo podkreśla centralny motyw instalacji. Realizacja została pierwotnie przygotowana do Les Jardins du Palais Royal w Paryżu i stanowiła rozwinięcie charakterystycznego języka artystycznego Abakanowicz, opartego na powtarzalności ludzkich sylwetek. Tym razem jednak artystka nie przedstawiła anonimowego tłumu dorosłych, lecz dzieci. To właśnie ten motyw sprawił, że Bambini stały się jedną z najbardziej poruszających prac w jej twórczości.

Magdalena Abakanowicz Bambini (83 figury dziecęce), 1998 -1999 źródło: Polswiss Art

Figury, wykonane z betonu, pozbawione są indywidualnych rysów. Z oddali wydają się niemal identyczne, jednak z bliska ujawniają subtelne różnice i ślady indywidualności. Abakanowicz wielokrotnie wykorzystywała efekt serii, budując opowieść o relacji pomiędzy jednostką a zbiorowością. W przypadku Bambini zabieg ten nabiera wyjątkowo emocjonalnego charakteru.

Figury stojące, kroczące i siedzące, prezentowane pojedynczo lub w zwartych grupach, pozbawione wnętrz, głów czy kończyn, realizowane początkowo w utwardzanej jucie, a z czasem także w betonie, brązie i spawanej stali, należą dziś do najbardziej rozpoznawalnych realizacji Abakanowicz. Artystka przez lata przedstawiała anonimowe tłumy dorosłych, budując opowieść o zbiorowości, uniformizacji i samotności jednostki. Są to jednocześnie jedne z najważniejszych przedstawień człowieka końca XX wieku w sztuce światowej. W przypadku Bambini ten charakterystyczny język artystyczny nabiera jednak wyjątkowo emocjonalnego wymiaru, ponieważ miejsce anonimowego tłumu dorosłych zajmują dzieci.

Sama artystka pisała: „W tłumie bezgłowych postaci chciałam skonfrontować człowieka z samym sobą, z jego samotnością w mnogości”. To właśnie motyw tłumu stał się jednym z najważniejszych elementów twórczości Abakanowicz. Kroczące, stojące lub zastygłe w bezruchu grupy figur stawały się symbolem anonimowości, podporządkowania i napięcia pomiędzy jednostką a zbiorowością. Jednocześnie pozostawały niezwykle aktualnym komentarzem do kondycji współczesnego człowieka, próbującego odnaleźć własną tożsamość pośród społecznych struktur i masowości.

Magdalena Abakanowicz, Tłum, 1986-1994| źródło: MNWR, fot. A. Podstawka

Różne warianty Tłumów Abakanowicz można spotkać również w przestrzeni publicznej. Pierwsza monumentalna grupa, licząca 50 bezgłowych postaci, pojawiła się w Budapeszcie w 1988 roku. Dwa lata później powstała instalacja Ragazzi, a następnie kolejne realizacje: Infantes i Puellae z 1992 roku, Odwróceni z lat 1993–1994 oraz monumentalna Hurma z 1995 roku, składająca się z 250 figur dorosłych i dzieci. Na tle tych realizacji Bambini zajmują miejsce szczególne, ponieważ po raz pierwszy tak wyraźnie centrum opowieści stanowią dziecięce sylwetki, nadające całej instalacji bardziej intymny i emocjonalny charakter.

Dlaczego „Bambini” są tak ważne?

Znaczenie tej realizacji wykracza daleko poza samą monumentalną formę. Bambini są jednym z najbardziej osobistych i uniwersalnych dzieł Magdaleny Abakanowicz. Artystka, która przez całe życie analizowała relacje między jednostką a tłumem, tym razem skierowała uwagę na dzieci, istoty dopiero kształtujące swoją tożsamość i miejsce w społeczeństwie.

To właśnie dziecięce sylwetki nadają tej pracy wyjątkową siłę emocjonalną. W przeciwieństwie do wielu wcześniejszych realizacji Abakanowicz, przedstawiających anonimowe tłumy dorosłych, Bambini wywołują silne poczucie kruchości, bezbronności i niepokoju. Artystka pokazuje człowieka w momencie najbardziej pierwotnym, jeszcze nieuformowanym przez społeczne role i systemy. Rzeźby można odczytywać również jako refleksję nad doświadczeniem wojny i pamięcią zbiorową. Abakanowicz należała do pokolenia naznaczonego traumą II wojny światowej i wielokrotnie podkreślała wpływ doświadczeń dzieciństwa na swoją twórczość. Powtarzalne sylwetki dzieci przypominają zarówno anonimowy tłum, jak i jednostki próbujące zachować własną indywidualność w obliczu historii, przemocy czy społecznej presji. To opowieść o narodzinach człowieka wewnątrz społeczności, o kruchości i samotności jednostki od pierwszych chwil istnienia. Dziecięce sylwetki, nieruchome i milczące, wywołują jednocześnie poczucie bezbronności oraz niepokoju. Ich obecność jest monumentalna, choć same figury sprawiają wrażenie delikatnych i nieukończonych.Jeden z krytyków zauważył, że żaden artysta XX wieku nie potrafił ukazać tłumu w sposób jednocześnie bierny i natarczywy. W przypadku Bambini ten efekt staje się szczególnie intensywny. Figury pozostają nieruchome, ale ich zbiorowa obecność wydaje się niemal przytłaczająca.

Jedna z najważniejszych realizacji Abakanowicz

Bambini były prezentowane na najważniejszych wystawach Magdaleny Abakanowicz między innymi w Paryżu, Poznaniu, Madrycie, Düsseldorfie, Mediolanie, Warszawie, Orońsku, Wrocławiu i Timisoarze. W ostatnim czasie instalację można było oglądać podczas wystawy w Muzeum Śląskim w Katowicach. Dziś Bambini pozostają jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli twórczości Abakanowicz oraz uniwersalną opowieścią o człowieku, wspólnocie i doświadczeniu indywidualności. To także jedna z tych realizacji, które potwierdziły międzynarodową pozycję polskiej rzeźby współczesnej i samej artystki jako jednej z najważniejszych postaci sztuki XX wieku.

A.O