Dom, pracownia, ponad 230 dzieł, archiwum, Catalogue Raisonné i planowane w Radomiu Fangorium. Wokół twórczości Wojciecha Fangora powstaje w Polsce coraz bardziej rozbudowane zaplecze instytucjonalne. Najnowszym jego elementem będzie dawny dom artysty w Błędowie, który samorząd województwa mazowieckiego kupił i zamierza udostępnić publiczności. 

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

2 września 2026 roku samorząd województwa mazowieckiego sfinalizował zakup domu i pracowni Wojciecha Fangora oraz jego żony Magdaleny Shummer-Fangor w Błędowie. Nieruchomość przejdzie pod opiekę Mazowieckiego Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu i ma zostać otwarta dla zwiedzających. Według wcześniejszych informacji dotyczących decyzji sejmiku cena zakupu wyniosła 1,9 mln zł. To dawny młyn położony nad Mogielanką, otoczony parkiem o powierzchni blisko 1,8 ha.

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

Fangor zamieszkał w Błędowie po powrocie do Polski i przez około dwie dekady właśnie tutaj żył i pracował. Miejsce zachowało swój charakter. Pozostała pracownia, sztaluga, farby używane przez artystę, wyposażenie wnętrz oraz przedmioty związane z codziennym życiem jego i Magdaleny Shummer-Fangor.

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

W przyszłości mają być tu prezentowane dzieła, archiwalia i pamiątki.

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

Ponad 230 prac Fangora

Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” otrzyma na własność osiem dzieł Wojciecha Fangora. Kolejne 224 prace mają zostać przekazane instytucji w depozyt przez Fundację Promocji Twórczości Wojciecha Fangora. W tej grupie znajdują się obrazy, plakaty i instalacje. „Elektrownia” posiada już około 30 prac artysty, w tym cykl „Siedem Magdalen”.

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

Syn artysty Piotr Patkowski przypomniał przy okazji transakcji, że Fangorowi zależało na stworzeniu w Polsce miejsca, w którym jego sztuka mogłaby być prezentowana na stałe. Problem był oczywisty: dzieła artysty od dziesięcioleci pozostają rozproszone między muzeami, galeriami i kolekcjami prywatnymi w wielu krajach.

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

Błędów to dopiero część projektu

Równolegle „Elektrownia” od kilku lat rozwija koncepcję Fangorium w Radomiu. Plan zakłada stworzenie dużej przestrzeni poświęconej twórczości artysty, z salami wystawienniczymi i edukacyjnymi. Jeszcze wiosną 2026 roku koszt przedsięwzięcia szacowano na około 100 mln zł, a instytucja zabiegała o środki na inwestycję. Jeżeli oba projekty zostaną rozwinięte zgodnie z planami, powstaną dwa uzupełniające się miejsca. Błędów zachowa kontekst biograficzny, dom, pracownię i przestrzeń, w której Fangor tworzył.

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

W 2020 roku prywatne archiwum Wojciecha Fangora zostało zdeponowane w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie w celu jego opracowania, digitalizacji i udostępnienia badaczom. Obejmuje ono m.in. korespondencję, fotografie, rękopisy, dokumenty dotyczące wystaw, kontrakty, materiały finansowe, szkice i dokumentację życia zawodowego artysty. Fundacja rozwija jednocześnie cyfrowy Catalogue Raisonné Fangora. Pierwszy etap badań, prowadzony w latach 2014–2021, pozwolił zewidencjonować większość jego prac malarskich. Obecny katalog obejmuje malarstwo, realizacje przestrzenne, druki i fotografie, a dane o poszczególnych dziełach łączone są z informacjami o wystawach i bibliografią.

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

Fangor to również jedno z najmocniejszych polskich nazwisk na rynku sztuki

Wojciech Fangor od lat pozostaje w ścisłej czołówce najdroższych polskich artystów. W grudniu 2023 roku jego „M39” z 1969 roku sprzedano w DESA Unicum za ponad 7,5 mln zł. Był to nowy rekord artysty. Pięć lat wcześniej ta sama praca została sprzedana za około 4,7 mln zł. Z kolei w 2020 roku „M22” osiągnął cenę ponad 7,3 mln zł. Także w 2026 roku prace Fangora regularnie pojawiają się na najważniejszych polskich aukcjach. W marcu Polswiss Art licytował m.in. obraz „SM 4” z 1974 roku z ceną wywoławczą 1,4 mln zł, a „Budget” z 1980 roku z ceną wywoławczą 800 tys. zł. Rynek obejmuje przy tym znacznie szerszy zakres cenowy: prace na papierze osiągają kwoty od kilkudziesięciu do ponad 100 tys. zł. Wraz ze wzrostem wartości pojawia się jednak problem dobrze znany na dojrzałych rynkach twórczości zmarłych artystów: autentyczność i proweniencja. Sama FANGOR Foundation informuje, że wraz z gwałtownym wzrostem cen i zainteresowania twórczością artysty zwiększyła się liczba falsyfikatów pojawiających się na rynku. Dotyczy to szczególnie najbardziej rozpoznawalnych prac z okresu „obrazów iluzyjnych” z lat 1957–1974. Fundacja współpracuje z kolekcjonerami, muzeami i uczestnikami rynku przy badaniu prac, choć nie wydaje certyfikatów autentyczności ani nie uczestniczy w ich wycenie i sprzedaży. I właśnie tutaj dom w Błędowie przestaje być wyłącznie atrakcyjną historią o zachowanej pracowni wielkiego artysty.

Dom Wojciecha Fangora w Błędowie, fot. Tomasz Mosionek, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej Elektrownia

Instytucja nie ustala ceny obrazu. Może jednak zmienić sposób, w jaki patrzymy na dorobek artysty

Instytucjonalne zaplecze może wykonywać pracę, bez której dojrzały rynek nie może funkcjonować. Porządkuje wiedzę o dorobku, tworzy historię wystaw, umożliwia badania nad proweniencją, zwiększa dostęp do archiwów i pozwala zestawiać pojedyncze obiekty z całym oeuvre artysty. W przypadku Fangora jest to szczególnie istotne. Jego rynek rozwinął się w Polsce niezwykle szybko, podczas gdy znaczna część jego kariery i obiegu prac związana była ze Stanami Zjednoczonymi i Europą Zachodnią. To artysta, który w 1970 roku miał indywidualną wystawę w nowojorskim Solomon R. Guggenheim Museum, a jego dzieła trafiły do licznych międzynarodowych kolekcji. Po latach polski rynek aukcyjny uczynił z niego jednego ze swoich najbardziej rozpoznawalnych twórców. Dom i pracownia w Błędowie, kolekcja „Elektrowni”, planowane Fangorium, archiwum w Muzeum Sztuki Nowoczesnej oraz rozwijany Catalogue Raisonné tworzą razem coś, czego przez lata brakowało: systematycznie budowane zaplecze dla jednego z najważniejszych polskich artystów XX wieku.

Źródła: Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego, Mazowieckie Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia”, FANGOR Foundation, DESA Unicum, Polswiss Art, materiały własne

Aleksandra Adamczewska