Lech Kołodziejczyk. Po co nam jeszcze malarstwo?
20.10.2026
Aktualności, Artysta tygodnia, Cykle, Magazyn
Artykuł partnerski
Partner publikacji: Varisella Art Gallery
Najpierw pojawia się punkt. Potem kolejny. Z czasem pojedynczy ślad zaczyna uczestniczyć w większej strukturze. Kolor buduje formę, a światło rodzi się pomiędzy jej elementami. Oko szuka początku tej organizacji, pierwszego znaku, od którego można rozpocząć lekturę. Obraz Lecha Kołodziejczyka niechętnie poddaje się takiej archeologii. Jest zdarzeniem, polem zagęszczającej się energii. Drobny ślad prowadzi ku ogromnej przestrzeni. Materia nabiera nowych właściwości, a malarski konkret przywołuje coś, czego nie sposób bezpośrednio przedstawić.
Malarstwo Kołodziejczyka wyrasta z fascynacji materią obrazu i kieruje uwagę ku doświadczeniu duchowemu. Zmysłowość koloru spotyka się z potrzebą ładu. Swobodny gest zostaje wpisany w rozbudowane struktury. Abstrakcyjny język służy pytaniu o sens obrazu i możliwość zapisania w nim doświadczenia przekraczającego samą widzialność. Kołodziejczyk ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie w 1978 roku. Od 1980 roku był związany z Uniwersytetem Śląskim, w latach 2004-2014 kierował Katedrą Malarstwa. Od początku lat 80. rozwijał kolejne cykle, powracając do problemu materii i światła . Biografia wyznacza ramy tej twórczości.
Jej istotę lepiej odsłania pytanie obecne w obrazach przez kolejne dekady. Jakie doświadczenie może nam jeszcze dać malarstwo? Jego malarstwo wyrasta z tradycji polskiej abstrakcji powojennej i doświadczeń malarstwa materii, z którymi zetknął się również poprzez środowisko swoich nauczycieli. Z czasem wypracował własny język, w którym ciężar materii coraz silniej łączył ze światłem i pytaniami o duchowy wymiar obrazu.

Lech Kołodziejczyk, „Płonąca przestrzeń 2” z cyklu „Kosmogonie”, 1990, 220 × 140 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Malarstwo wobec rozpadu
Kołodziejczyk od lat łączy praktykę artystyczną z refleksją nad kondycją sztuki. Pisze o malarstwie i komentuje własne cykle. Tytuł wydanej w 2020 roku książki Pamięć czasu. Malarstwo w czasach bankructwa duchowego dobrze oddaje temperaturę jego myślenia. W swoich tekstach artysta przedstawia współczesność jako rzeczywistość fragmentaryczną, pozbawioną poczucia trwałego porządku. Ta diagnoza znajduje odpowiedź w sposobie konstruowania obrazów. Kołodziejczyk organizuje rozproszoną materię i buduje kompozycje skupiające wzrok. Widać to już w Fantomaniach oraz Kosmogoniach. Gest pozostaje podporządkowany konstrukcji obrazu. Farba gęstnieje na powierzchni, a jej kolejne nałożenia tworzą wrażenie ruchu. Fizyczność malarstwa jest tutaj szczególnie ważna. Kołodziejczyk wykorzystuje impast, dzięki któremu powierzchnia płótna nabiera niemal reliefowej obecności. Światło zaczyna działać wewnątrz tej materii. Zatrzymuje się na wypukłościach, wydobywa strukturę farby i zmienia sposób postrzegania koloru. Kosmogonie wiążą się również z doświadczeniem stanu wojennego, do którego artysta wracał później w swoich wypowiedziach. Historia zostaje przetworzona przez język malarski. Doświadczenie destabilizacji świata znajduje odpowiednik w obrazach przedstawiających materię znajdującą się w stanie ciągłego formowania. Kosmogonia przywołuje ideę początku. Świat trzeba stworzyć jeszcze raz.

Lech Kołodziejczyk, „Płonąca przestrzeń nr 4” z cyklu „Kosmogonie”, 1985, 240 × 120 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Od punktu do nieskończoności
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tego języka jest punkt. Z bliska obrazy Kołodziejczyka rozpadają się na drobne znaki. Z dystansu elementy łączą się w większe układy. Mikrostruktura przechodzi w makrostrukturę. Punkt zaczyna budować kosmos.

Lech Kołodziejczyk, z cyklu „Kosmogonie”, 1989, 249 × 129 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Punkt ma w historii malarstwa własną tradycję, najmocniej kojarzoną z doświadczeniami pointylizmu. U Kołodziejczyka pełni inną funkcję: uczestniczy w konstruowaniu rozległych struktur. Pojedynczy ślad zmienia znaczenie zależnie od skali, z jakiej patrzymy. Z bliska punkt należy do powierzchni obrazu. Z większego dystansu uczestniczy w budowaniu niemal kosmicznej przestrzeni. W kolejnych cyklach zmienia się sposób organizowania tej przestrzeni. Kosmogonie rozwijają problem materii, a Księga słońca skupia uwagę na świetle. W Zapomnianym horyzoncie szczególnego znaczenia nabiera kolor. Kołodziejczyka interesuje relacja pomiędzy najmniejszym elementem obrazu a całością, która powstaje z jego wielokrotnego powtórzenia. W swoich tekstach Kołodziejczyk wielokrotnie wraca do potrzeby rozpoznawania porządku ukrytego pod powierzchnią rzeczywistości. Poprzez malarstwo Kołodziejczyk szuka porządku ukrytego w zmienności form.
W Rytmach pamięci powracający motyw dwóch słońc kieruje uwagę ku temu, jak obraz zachowuje ślad wcześniejszego doświadczenia. Czas zmienia jego znaczenie, a kolejne powtórzenie nie jest już identyczne z poprzednim. Podobnie funkcjonuje malarski znak.

Lech Kołodziejczyk, „Dwa słońca” z cyklu „Księga słońca”, 2022, 240 × 160 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Światło zyskuje szczególne znaczenie w Księdze słońca.

Lech Kołodziejczyk, „Zima” z cyklu „Księga słońca”, 1999, 150 × 190 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Wydaje się powstawać wewnątrz malarskiej struktury. Kolor zostaje związany z fizyczną powierzchnią farby, która zaczyna promieniować pod wpływem oświetlenia.

Lech Kołodziejczyk, „Dwa słońca” z cyklu „Księga słońca”, 2001, 145 × 196 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Ten efekt będzie powracał w późniejszych pracach. Materialność obrazu pozwala odczuć przestrzeń niemal fizycznie.

Lech Kołodziejczyk, „Nokturn. Nocna wędrówka” z cyklu „Księga słońca”, 1997, 200 × 150 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Człowiek i sacrum
W cyklu Głowy, związanym z doświadczeniem zamachów z 11 września 2001 roku, w centrum pojawia się człowiek. Kołodziejczyka interesuje głowa jako przestrzeń wewnętrznego doświadczenia. Jej strukturę tworzą znaki znane z wcześniejszych obrazów. Człowiek zostaje wpisany w ten sam porządek wizualny, który budował wcześniejsze kosmogonie.

Lech Kołodziejczyk, „Wiwisekcja” z cyklu „Głowy”, 1999, 198 × 150 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Historia pozostawia w tych obrazach ślad psychiczny. Kołodziejczyk pyta o to, co wydarzenie pozostawia w świadomości człowieka i jak długo taki ślad może być obecny. Malarstwo otrzymuje funkcję szczególnego zapisu. Rejestruje sposób przeżywania rzeczywistości. Kolejnym etapem tego poszukiwania są Wirtualne ikony. Rozpoczęty w 2013 roku cykl wprowadza figurę inspirowaną tradycją ikony do języka rozwijanego przez Kołodziejczyka od wcześniejszych dekad. Artystę interesuje możliwość ponownego związania obrazu z doświadczeniem sacrum. W ikonie Kołodziejczyk odnajduje model obrazu, który kieruje uwagę poza to, co bezpośrednio widzialne.

Lech Kołodziejczyk, „Płonąca głowa” z cyklu „Głowy”, 2000, 199 × 150 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
W poszukiwaniu centrum
Intensywność obrazów Kołodziejczyka bywa ogromna. Powierzchnie wypełniają setki drobnych znaków wpisanych w rozbudowane układy barwne. W niektórych pracach ta intensywność zbliża obraz do granicy dekoracyjności. To jeden z ciekawszych momentów w jego malarstwie. Dekoracyjność przyciąga wzrok i wpływa na sposób odczytywania całej kompozycji. Wzrok zostaje wciągnięty w powierzchnię i dopiero po pewnym czasie zaczyna rozpoznawać jej organizację.
Szczególne znaczenie ma w tym kontekście Axis Mundi. Oś świata wprowadza figurę centrum i porządkuje przestrzeń. Układy krążą wokół niej, nadając powierzchni obrazu wrażenie ruchu. Axis Mundi można odczytać jako poszukiwanie punktu orientacyjnego w rzeczywistości, której stabilność pozostaje niepewna. Ten problem powraca w Wojennych ikonach, powstałych w reakcji na wojnę w Ukrainie. Historia ponownie przenika tu do języka malarskiego Kołodziejczyka. Podobny impuls towarzyszył wcześniej Kosmogoniom, związanym z doświadczeniem stanu wojennego. Po latach artysta wraca więc do pytania, w jaki sposób obraz może pomieścić doświadczenie świata poddanego gwałtownej zmianie.

Lech Kołodziejczyk, „Axis Mundi” z cyklu „Axis Mundi”, 2019, 242 × 120 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Terra incognita
Cykl Terra incognita z 2025 roku wprowadza do tej historii kolejny ważny etap. Tytuł przywołuje dawną kartograficzną formułę oznaczającą obszar nierozpoznany. W odniesieniu do malarstwa Kołodziejczyka pojęcie nieznanego terytorium nabiera szczególnego znaczenia. Kształt obrazu ujawnia się stopniowo w trakcie pracy
W Terra incognita szczególnie interesujące staje się samo doświadczenie rozpoznawania przestrzeni. Powierzchnia obrazu może być oglądana jak terytorium. Zagęszczenia materii wyznaczają jego topografię, a zmiana skali wpływa na sposób odczytywania form. Kołodziejczyk od wielu lat interesuje się relacją najmniejszego elementu z całością. Tutaj ta relacja zaczyna przypominać ogląd mapy, na której bliskość szczegółu i rozległość obszaru należą do tego samego porządku. Znaczący jest sam wybór pojęcia „terra incognita”. Nieznane można tu rozumieć jako coś, co ujawnia swój kształt dopiero w obrazie. Malowanie przypomina rozpoznawanie terytorium, które nie zostało jeszcze opisane.
- Lech Kołodziejczyk, z cyklu „Terra incognita nr 10”, 2025, 160 × 160 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
- Lech Kołodziejczyk, „Terra incognita nr 7”, 2025, 160 × 160 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
- Lech Kołodziejczyk, „Terra incognita nr 9”, 2025, 160 × 160 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
- Lech Kołodziejczyk, „Terra incognita nr 12”, 2025, 160 × 120 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Terra incognita zajmuje także ważne miejsce w chronologii późnej twórczości artysty. Prowadzi ku pracom z 2026 roku, w których Kołodziejczyk coraz mocniej koncentruje uwagę na podstawowych składnikach własnego języka. Po dziesięcioleciach budowania rozległych struktur interesuje go coraz bardziej sam ślad pozostawiony na powierzchni.
Po co nam jeszcze malarstwo?
Najnowsze cykle Gesty i Punkt, rozpoczęte w 2026 roku, skupiają doświadczenia gromadzone przez artystę przez kilka dekad. W Gestach szczególnego znaczenia nabiera fizyczność aktu malowania. Ślad ręki skupia w sobie energię całego obrazu.
W Punkcie ta koncentracja osiąga najbardziej elementarną postać. Element obecny w twórczości Kołodziejczyka od wielu lat otrzymuje własną przestrzeń.

Lech Kołodziejczyk, „Punkt. Hommage à Kusama”, 2026, 160 × 120 cm. Fot. dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.
Ta redukcja wiele mówi o późnej twórczości artysty. Kołodziejczyk przez dziesięciolecia rozwijał niezwykle bogaty język oparty na materialności farby i budowaniu rozległych struktur. W najnowszych obrazach sprawdza, jak wiele może pomieścić pojedynczy gest. Od Kosmogonii do Punktu można śledzić stopniowe skupianie języka malarskiego Kołodziejczyka.
Kołodziejczyk stawia przed malarstwem wysokie wymagania. Obraz ma uczestniczyć w przeżywaniu świata i zachowywać ślady czasu. Ma tworzyć przestrzeń dla doświadczeń trudnych do nazwania. Dlatego tak istotna pozostaje fizyczność malowania. Farba znajduje się na płótnie naprawdę, gest pozostawia rzeczywisty ślad, a obraz powstaje w czasie i wymaga czasu również od widza.
Przez blisko pół wieku Kołodziejczyk wraca do pytania o możliwości malarstwa. Zmienia język i sposób prowadzenia farby, sprawdzając, jak daleko można dotrzeć za pomocą środków należących do samego obrazu. Najnowsze cykle prowadzą go ku coraz większemu skupieniu. W Punkcie pozostaje znak elementarny, obecny w jego twórczości od dawna. Jest fizycznym śladem kontaktu ręki z powierzchnią i początkiem struktury, która może wykroczyć daleko poza rozmiar płótna. Właśnie tutaj można szukać odpowiedzi na pytanie o sens malarstwa dzisiaj. Obraz wymaga zatrzymania wzroku i pozwala doświadczeniu trwać dłużej niż moment patrzenia. Kołodziejczyk od blisko pół wieku sprawdza, czy na ograniczonej powierzchni płótna można otworzyć przestrzeń większą od nas samych. Jego malarstwo wciąż tę przestrzeń otwiera.
Anna Niemczycka-Gottfried
Bibliografia
Lech Kołodziejczyk, Pamięć czasu. Malarstwo w czasach bankructwa duchowego, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2020.
Lech Kołodziejczyk, Od wzniosłości do dowolności. Malarstwo w czasie tragicznym, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2023.
Lech Kołodziejczyk, Malarstwo jako głos, materiały towarzyszące wystawie.
Materiały biograficzne oraz dokumentacja twórczości Lecha Kołodziejczyka udostępnione redakcji dzięki uprzejmości Varisella Art Gallery.










Mój Boże, jak Pan to robi ? Proszę nie przestawać nigdy.
Cudne obrazy, przekaż również.
Mam nadzieję, że z bankructwa duchowego, jak z finansowego, da się jakoś wyjść, bo inaczej będzie źle ze światem.
Wspaniałe. Od lat mam kilka obrazów. Chciałbym więcej