Nocny Poznań w blasku neonów

Muzeum Narodowe w Poznaniu i portal Rynek i Sztuka zaprasza na wystawę Nocny Poznań w blasku neonów, która otworzy dnia 27 marca.

„[…] Neon […] może z doskonałym powodzeniem określać formę architektoniczną – kształtować charakter budowli, ulicy, a nawet całego miasta w nocy. Dzięki neonom miasto w nocy może być tak żywe i tak aktywne, jak w dzień, tylko, że w zmienionym nastroju i w innej atmosferze”. Taką rolę neonów nakreślił w 1956 roku, w warszawskim piśmie „Stolica”, artysta i krytyk sztuki Stefan Rassalski. I nie pomylił się. Wraz z popaździernikową odwilżą rozpoczęło się neonowe szaleństwo, a było to już drugie podejście. Początki neonowych dekoracji w Polsce to lata międzywojenne. Wówczas wyraźnie przodowała Warszawa. Poznań, jak i pozostałe miasta, nie nadążał za stolicą. Zmiany przyniosły lata 60. XX wieku. Warszawa dalej wiodła prym, ale inne miasta „deptały jej po piętach”. Do największych konkurentów należał Poznań, Katowice i Wrocław.

Dekada lat 60. to neonowe złote lata. Każdy, nawet najmniejszy sklep, ma świetlny napis, w śródmieściu i na dojazdowych arteriach – obowiązkowo. Nie mówiąc już o kinach, teatrach, restauracjach i kawiarniach. Często napisom towarzyszą świetlne animowane dekoracje dużych rozmiarów. Neonowe napisy informacyjno-reklamowe to jedno. Ale było jeszcze coś. Wielkie neonowe dekoracje. Ich główne zadanie to nie reklama ani informacja, a wprowadzenie nowych estetycznych elementów w miejską przestrzeń, elementów, które przede wszystkim podnosiły jej jakość. Starsi mieszkańcy Poznania z łezką w oku wspominają choćby „białą damę”, ZOO na ulicy Głogowskiej czy kultowego „Indianina” na nieistniejącym już kinie „Bałtyk”.

Św. Marcin, pocz. 60. XX w.

Neony z lat 60. wyróżniały się niebywałą wprost linią świetlistej rurki, płynną i lekką. Podobnie liternictwo, pełne zawijasów, ale jednocześnie prostych linii, przemyślane i konsekwentne. Współgrające z neonową dekoracją. Mistrzem połączenia tych dwóch elementów był Zbigniew Kaja, twórca wielu poznańskich neonów. Niestety projektanci większości świetlnych dekoracji pozostają nieznani.

Następna dekada przynosi zmiany. Moda na neony przemija. Już nie ma planów neonizacji całych rejonów miasta, szczególnie tych położonych w śródmieściu. Znika finezyjna lekkość neonowej rurki tak charakterystyczna dla lat 60. Teraz, jeżeli instaluje się świetlne napisy to zazwyczaj są one zbudowane z całych rzędów rurek, jedna obok drugiej, tak, że wypełniają one litery. Kryzys gospodarczy końca lat 70. i wydarzenia początku lat 80. ostatecznie kończą erę neonów.

Ulica Głogowska

Niegdyś były ich tysiące. Dzisiaj pozostało niewiele. Moda na neony powraca, a wystawa w Muzeum Narodowym w Poznaniu wpisuje się w nurt zainteresowań historią neonowej rurki. Na wystawie zaprezentowana zostanie historia poznańskich neonów, od najstarszych świetlnych napisów, przez pierwsze reklam świetlnych z początku XX wieku, neonowy boom lat 60. XX wieku, wielką neonizację miasta w połowie lat. 70., aż po schyłek  tej formy dekoracji miejskiej przestrzeni, który nastąpił w latach 80. XX wieku.

Pomysł plastyczny Rafała Górczyńskiego pomoże widzowi oderwać się oderwać się od realiów rzeczywistości i wprowadzić w atmosferę niegdysiejszego miasta. W przestronnym holu muzeum rozbłyśnie  kilka neonów,  które udało się przywrócić do życia. Największym z nich jest neon baru Tempo, świecić będą również reklamy familijnej kolejki Maltanka, Rytosztuki, Zakładu Doskonalenia Zawodowego. Pięknym, ocalonym od zniszczenia parę tygodni temu jest bicykl reklamujący sklep z rowerami na ulicy Głogowskiej. Będą też  fragmenty dawnych neonów oraz te, ociemniałe, które zachowały jedynie swoją formę.

Poza obiektami historycznymi zobaczyć będzie można projekcje rozświetlonych ulic dawnego Poznania, zdjęcia naszego miasta z lat 60. i 70. ubiegłego stulecia, rysunki i projekty neonów. Ciekawostką będzie warsztat rzemieślnika  z wyposażeniem niezbędnym do produkcji reklam. Wystawę będzie reklamować neon umiejscowiony na fasadzie muzeum, zaprojektowany specjalnie na tę okazję  przez Marcina Pałaszyńskiego.

Jedną z wielu przygotowanych przez organizatorów atrakcji będzie możliwość zaprojektowania własnego neonu… Wystawie towarzyszyć będzie książka łącząca cechy historycznego opracowania problemu z albumem prezentującym ponad 250 ilustracji. Na jej końcu zamieszczony zostanie „wykaz poznańskich neonów” z ich lokalizacją, autorem i datą powstania.