szukaj w portalu Rynek i Sztuka MENU

Alexander Archipenko – najsłynniejszy ukraiński rzeźbiarz

02.11.2015

Aktualności, Magazyn

Alexander Archipenko jest jednym z najsłynniejszych kubistycznych rzeźbiarzy na świecie i pionierem rzeźby abstrakcyjnej. Jego dzieła cieszą się ogromną popularnością na aukcjach sztuki na całym świecie, a także znajdują się na stałe w 48 najlepszych muzeach świata, w tym w Centrum Pompidou w Paryżu oraz w Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku.

Alexander Archipenko urodził się w 1887 roku w Kijowie. Studiował malarstwo i rzeźbę w Szkole Sztuk Pięknych w Kijowie, z której jednak został usunięty w roku 1905 za udział w ruchu rewolucyjnym. Dziadek Archipenki był ikonopisarzem, więc prawdopodobnie pod jego wpływem pierwsze prace artysty nieco nawiązywały do bizantyjskich ikon i mozaik.

W 1908 roku artysta wyjechał do Paryża, gdzie mieszkał do 1914 roku włącznie, tak też poznał takich znanych twórców jak Picasso, Matisse czy Modigliani. W 1910 roku wystawił swoje prace w Salonie Niezależnych, potem także w Salonie Jesiennym. Dwa lata później Archipenko dołączył do francuskiej grupy Section d’Or, założonej przez kubistów zafascynowanych proporcją i rozmieszczeniem form geometrycznych w sztuce.

Aleksander Archipenko, Kobieta z wachlarzem, 1914

Aleksander Archipenko, Kobieta z wachlarzem, 1914

W 1920 roku Alexander Archipenko został zaproszony do zorganizowania indywidualnej wystawy podczas prestiżowego Biennale w Wenecji, co przyniosło mu międzynarodowe uznanie. Od tego czasu rzeźbiarz cały czas znajdował się w centrum uwagi krytyków, historyków sztuki i marszandów. Nawet fakt, że papież ogłosił przeciwko niemu anatemę za zniekształcenie ciała ludzkiego, nie zaszkodził jego popularności. W 1923 roku Archipenko wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie otworzył własną szkołę rzeźbiarską, a także wykładał na różnych uczelniach artystycznych.

Najważniejszą cechą twórczości Archipenki jest potrzeba nieustannego eksperymentowania. Od początku artysta rzucił wyzwanie akademizmowi, a jego styl ewoluował w poszczególnych okresach od twórczości kubistycznej przez wpływy futuryzmu i ekspresjonizmu, do form klasycyzujących i stylizujących.
Był innowatorem w każdej sferze: w zakresie korzystania z materiałów i ich kombinacji, w kwestiach technologicznych, w estetyce. Dzięki eksperymentom z formą stworzył zupełnie nową zasadę wypowiedzi plastycznej – jako pierwszy rzeźbiarz zastąpił formę wypukłą otworem, podejmując próbę wprowadzenia do rzeźby nowej koncepcji przestrzeni i nowego pokazania przedmiotu w tej przestrzeni. Artysta był przekonany, że: „nie tak obecność istniejących rzeczy, jak ich brak prowadzi do kreatywności.”

Archipenko zrewolucjonizował rzeźbę także pod względem wprowadzenia form wygięto-wgiętych, które według niego miały uosabiać ideę jedności, pozytywności i negatywności, dialektyczność bytu i myślenia, światła i cienia. Pierwszą rzeźbą tego rodzaju była „Tancerka” (1910). Później artysta stworzył słynną „Kobietę w trakcie czesania włosów” (1915), której twarz zastąpiona została owalną pustką.

Oprócz formy, rzeźbiarz  poświęcał sporo czasu także na eksperymenty z materiałami i technikami, w wyniku czego powstały tzw. „obrazorzeźby”, łączące płaszczyznę dwuwymiarową z trójwymiarowymi kształtami geometrycznymi. Były to najczęściej oryginalne płaskorzeźby z drewna, metalu i papier-mache , oprawione w drewniane lub gipsowe ramy. Świetnym tego przykładem jest praca pt. „Medrano”( 1912) wykonana z metalu, drewna i szkła. przedstawiająca cyrkowca żonglującego kulami i krążkami. Inna znaną „obrazorzęźbą” Archipenki jest „Kleopatra” (1957), która zawsze gromadzi wokół siebie tłumy zwiedzających.

Ważnym elementem dla Archipenki było także zapewnienie dynamicznego ruchu rzeźby, w związku z czym artysta próbował również eksperymentów w dziedzinie sztuki kinetycznej. W roku 1924 wynalazł „archipeinture”, maszynę pozwalającą ukazywać ruchome obrazy, a po drugiej wojnie światowej tworzył rzeźby „modulujące światło” – kompozycje z przezroczystych materiałów, oświetlone od wewnątrz.

Obecnie na nowatorskie dzieła Alexandra Archipenki istnieje ogromne zapotrzebowanie wśród kolekcjonerów na całym świecie. Jego rzeźby znajdują się aktualnie w ponad 130 prywatnych kolekcjach i co jakiś czas pojawiają się na aukcjach największych domów aukcyjnych. Ceny na jego prace wahają się w granicach od stu tysięcy do ponad 2 milionów dolarów.

Oto przykładowe wyniki sprzedaży rzeźb Alexandra Archipenki:

„Kobieta” (1918) – Aukcji Christie’s w Londynie, 2005 – 2,667,408 dolarów
„Błękitna tancerka” (1913) – Aukcja Christie’s w Nowym Jorku, 2011 – 1,762,500 dolarów
„Symetryczny tors” ( 1921) – Aukcja Christie’s w Nowym Jorku, 2014 – 1,685,000 dolarów
„Gondolier” (1955 – brązowa wersja rzeźby z 1914 roku) – Aukcja Sotheby’s w Nowym Jorku, 2001 – 643 750 dolarów
„Kobieta z wachlarzem” ( 1914 roku) – Aukcja Christie’s w Nowym Jorku, 2008 – 313 000 dolarów
„Gruppe” (1920) – Aukcji Christie’s w Londynie, 2003 – 397,250 dolarów

Niestety, mimo tak wspaniałych wyników aukcyjnych i zainteresowania ze strony zachodnich muzeów, postać Aleksandra Archipenki wciąż często pomijana jest w podręcznikach historii sztuki. Miejmy jednak nadzieję, że w najbliższej przyszłości ten stan rzeczy zacznie się zmieniać, a cenny dorobek artystyczny tego wybitnego rzeźbiarza-modernisty stanie się powszechnie znany.

Ganna Melnyk

Ilustracja (góra): Alexander Archipenko na tle swoich prac, źródło: artandartists.org

Portal Rynekisztuka.pl

LOGO RiSi

szukaj wpisów które mogą Cię jeszcze zainteresować:

2 komentarzy do “Alexander Archipenko – najsłynniejszy ukraiński rzeźbiarz”

  1. ...

    Dzień dobry,
    mam kilka pytan co do tekstu, który choc interesujący, zawiera jednak nieco nieścisłości/błędów.

    Sformułowanie ” nieco nawiązywały” – oznacza, że nawiązywały czy nie?
    Prace artysty z wczesnego etapu twórczości – z Kijowa oraz Moskwy nie są znane.

    Badacze doszukują się wpływu ikon w jego realizacjach rzeźb polichromowanych, które przewijają sie przez cały okres twórczości artysty.

    „pod względem wprowadzenia form wygięto-wgiętych, które według niego miały uosabiać ideę jedności, pozytywności i negatywności, dialektyczność bytu i myślenia, światła i cienia”

    Termin w literaturze tłumaczony jest jako formy wklęsło-wypukłe ( m.in. przez M.Geron czy I. Lubę); positive i negative space natomiast powinno być tłumaczone jako formy pozytywowe i negatywowe. nie umiem zweryfikować natomiast o co chodziło autorce tekstu z: „miały uosabiać ideę jedności”

    „Kobietę w trakcie czesania włosów” to po prostu „czesząca się”, jej pierwszy odlew powstał w 1913 r., a nie w 1915 r. ( choc kopia Christie mogła pochodzic z tego roku)

    Bardzo interesuje mnie rowniez kwestia, skąd została zaczerpnieta informacja:
    ” Nawet fakt, że papież ogłosił przeciwko niemu anatemę za zniekształcenie ciała ludzkiego, nie zaszkodził jego popularności.”

    Pozdrawiam

    1. Ganna Melnyk

      Dzień dobry,
      bardzo dziękuję za uwagi do tekstu.
      Proszę wybaczyć niektóre nieścisłości i brak przypisów, które wynikają z tego, że nie jest to tekst ściśle naukowy. Postaram się jednak odpowiedzieć na Pana/Pani pytania.
      1) „nieco nawiązywały” – oznacza, że nawiązywały, choć nie bezpośrednio :) Jak Pan/Pani słusznie zauważa, prace z wczesnego okresu nie są znane, więc tu polegałam wyłącznie na wspomnieniach ukraińskiego artysty i historyka sztuki Światosława Hordynskiego (ukr – Святослав Гординський), który był kolegą Archipenka i poznał go już w czasach studiów.
      2) W sprawie tłumaczenia terminów „wklęsło-wypukłe” oraz „pozytywowe i negatywowe” – serdecznie dziękuję za podpowiedź. Opierałam się na ukr. źródłach i terminach i przyznam, że moje tłumaczenie na polski może być”amatorskie”.
      Co do „uosabiać ideę jedności” – tu wkradła się niepotrzebna korekta edytorska -> w oryginalnym tekście nie stawiałam przecinka po słowie jedności, gdyż chodziło mi o „jedność pozytywności i negatywności” – w znaczeniu nierozłączność, nierozdzielność
      3) w sprawie nazwy rzeźby – przyjmuję uwagę; w sprawie daty – ja osobiście we wszystkich źródłach trafiam na rok 1915, ale może ma Pan/Pani rację. Sprawdzę to.
      4) w sprawie anatemy – informacja została zaczerpnięta z tekstu ukr. Pani profesor i historyka sztuki Olgi Petrovej ( z książki drukowanej, ale jest też na stronie internetowej: http://gazeta.dt.ua/CULTURE/skulpturniy_portret_epohi.html ) Pani Petrowa jest profesorem na uniwersytecie Akademia Kijowsko-Mohylańska, gdzie studiowałam. Założyłam więc, że musi to być potwierdzona informacja. Niemniej jednak, nie mam potwierdzenia z jakiegoś innego oficjalnego źródła, wiec muszę dokładniej się temu przyjrzeć :)

      Jeszcze raz dziękuję za wszystkie uwagi.
      Pozdrawiam,
      Ganna Melnyk

Dodaj komentarz:

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Magazyn

Magazyn

Czytaj najnowszy numer Magazynu RiSZ online.

Kup magazyn Zobacz inne nasze publikacje

Zapisz się do naszego newslettera

Zapisując się na newsletter zgadzasz się z regulaminem portalu rynekisztuka.pl Administratorem danych osobowych jest Media&Work Agencja Komunikacji Medialnej (ul. Buforowa 4e, p. 1, p-2-5, 52-131 Wrocław). Podanie danych jest dobrowolne. Zgoda na otrzymywanie informacji handlowych może zostać wycofana w każdym czasie. Więcej informacji na temat danych osobowych znajduje się w Polityce prywatności.